Solution Architecture
Mimari Seçenekler, Trade-off ve ADR
Aynı iş sonucunu hedefleyen gerçek seçenekler kur
Ön koşul: Arven iş problem cümlesini, portal–ERP–üretim bağlamını, kalite senaryolarını ve kısıt/TBD kaydını okuyabilmelisin. Bu derste aynı kabul sınırında en az üç mimari seçenek üretecek, ölçüt ve ağırlıkların sahibini belirleyecek, trade-off ve geri döndürme maliyetini görünür kılacak, kanıt düzeyini işaretleyip ilk ADR'yi yazacaksın. Yaklaşık 27 dakika kavram, 26 dakika Arven karar çalışması ve 13 dakika kontrol önerilir. Seçenek, yalnız aynı diyagramın farklı vendor logosu değildir. Veri akışının senkron veya asenkron olması, hangi verinin sistem kaydı olduğu, failure domain ve işletim sorumluluğu değişiyorsa gerçek mimari seçenek vardır. İlk seçenek mevcut ERP entegrasyonunu iyileştirmek, ikinci seçenek kabul/kuyruk katmanı eklemek, üçüncü seçenek daha kapsamlı ERP arayüzünü yenilemek olabilir. Bunlar Arven için öneri değil öğretim hipotezleridir; uygulanabilirliği sözleşme ve POC ile doğrulanır.
| Seçenek | Değişen karar | İlk doğrulama |
|---|---|---|
| Mevcut gateway'i iyileştir | Senkron çağrı ve ölçek/limit yönetimi | ERP kabul hızı, p99 ve support |
| Kuyruklu kabul katmanı | Asenkron iş akışı ve tekil işlem sözleşmesi | İş onay anlamı, backlog ve replay |
| ERP arayüzünü yenile | Dış sistem sözleşmesi ve migration | Yetki, takvim, veri tutarlılığı, TCO |
ÖRNEK
Kuyruk, iş sözleşmesini değiştirir
Öğretim amaçlı Arven örneğinde portal, siparişi ERP kabulü gelmeden kuyruğa yazıp kullanıcıya 'alındı' diyor olsun. Bu yaklaşım kampanya burst'ünü yumuşatabilir; ancak iş sahibi 'onaylandı' mesajını üretim için kesin kabul sayıyorsa veri ve müşteri iletişimi yanlış olur. Seçenek kartında iki ayrı durum tanımlanır: alındı ve ERP tarafından kabul edildi. İkinci durumun gecikme, hata, tekrar ve geri alma davranışı POC'de sınanır. İlave kuyruk düğümünün maliyeti kadar işletim alarmı ve veri mutabakatı da değerlendirilir. Gerçek Arven uygulamasının böyle çalıştığı iddia edilmiyor.
MÜŞTERİYE SOR
Müşteriye verilen sipariş onayı ERP kabulünden önce olabilir mi; olursa gecikmiş veya reddedilmiş siparişin iş sahibi kimdir?
Asenkron seçeneğin teknik avantajını iş sözleşmesi ve veri doğruluğuyla birlikte değerlendirir.
ŞİMDİ SEN DENE
Üç gerçek alternatif yaz
Arven için üç seçeneği birer paragrafta tanımla. Her paragrafta değişen akış, eklenen/çıkan bileşen, veri sahibi, hata/retry davranışı, işletim owner'ı ve geçerlilik kısıtı olsun. Üç seçeneğin aynı iş SLO'suyla kıyaslandığını kontrol et; ürün adıyla sınırlı alternatifleri çıkar.
BİLGİNİ KONTROL ET
İki diyagram yalnız vendor logosuyla farklıysa mimari seçenek olarak ne eksiktir?
Trade-off'u aynı ölçüt ve kanıtla karşılaştır
Trade-off, bir ölçütün iyileşmesi için başka bir alanda kabul edilen bedeldir. Performans, veri tutarlılığı, güvenlik, dayanıklılık, kurulum süresi, operability, değiştirilebilirlik ve üç yıllık TCO aynı tabloda görünmelidir. Önce vazgeçilmez kapıları iş sahibiyle belirle; bir seçenek bu kapıyı geçmiyorsa ağırlıklı toplam puanla kurtarılamaz. Sonra müzakere edilebilir ölçütlere göre karşılaştırma yap. Ağırlıklar mimarın kişisel tercihi değil karar sahibinin önceliğidir; değiştiklerinde sonuç nasıl değişiyor duyarlılık olarak göster. Farklı seçenekler için aynı veri kalitesi kullanılmalı. Birinin POC sonucu varken diğerinin broşür iddiası varsa kanıt düzeyleri açık yazılır. Bütün ölçütleri 1–5 puana çevirmek belirsizliği yok etmez; gerekirse 'doğrulanmadı' ve aralık kullan. Olumsuz sonucu gizleme, çünkü uygulama ve operasyon onu yaşayacaktır.
| Ölçüt | Aynı kabul sınırı | Kanıt ve owner |
|---|---|---|
| İş sonucu | ERP kabulü ve üretime doğru teslim | İş/ERP sahibi |
| Tepe ve arıza | p99, hata, backlog, RTO/RPO | Yük ve failover POC |
| Güvenlik | Yetki, negatif test, veri sahibi | SecOps ve uygulama |
| Yaşam döngüsü | Üç yıllık TCO, bakım, migration, çıkış | Finans ve operasyon |
ÖRNEK
Yüksek puan kırmızı kabulü telafi etmez
Öğretim örneğinde Arven'in kuyruklu seçeneği performans ve ilk maliyette yüksek puan alsın; fakat siparişin ERP'de tekil kabulü için test başarısız olsun. Toplam puan onu yine de birinci gösterebilir. Karar tablosu önce zorunlu veri bütünlüğü kapısını uygular; geçmeyen seçenek elenir veya düzeltme/tekrar testle koşullu bırakılır. Puan daha sonra kalan seçeneklerin işletim ve maliyet farkını gösterir. Gerçek Arven puanı veya kabul sonucu yoktur. Yöntem, kırmızı iş riskini diğer yeşil ölçütlerin ortalamasına gömmemektir.
MÜŞTERİYE SOR
Hangi kalite eşiği geçilmez; performans, veri tutarlılığı, teslim süresi, maliyet ve işletim yükü arasında hangileri müzakere edilebilir?
Karar kapısını ve ağırlıkları gerçek iş sahibine bağlar.
ŞİMDİ SEN DENE
Trade-off ve duyarlılık tablosu yap
Üç Arven seçeneğini iş sonucu, p99, RTO/RPO, veri doğruluğu, güvenlik, operability, teslim süresi ve üç yıllık TCO açısından karşılaştır. Her hücreye ölçülen/türetilen/varsayılan/TBD etiketi ekle. Bir vazgeçilmez kapı ve iki ağırlık değişikliğiyle kararın değişip değişmediğini yaz.
BİLGİNİ KONTROL ET
Bir seçenek zorunlu veri bütünlüğü testini geçmiyor ama toplam puanı en yüksekse ne yapılır?
Kararın gerekçesini ve sonuçlarını ADR'de sakla
Architecture Decision Record, mimari açıdan önemli bir kararın bağlamını, seçeneklerini, seçimini ve sonuçlarını kısa biçimde saklar. Her toplantı notu ADR değildir; sistem yapısını, önemli kalite niteliğini veya geri dönüş maliyetini etkileyen kararlar için kullanılır. Arven'de portal–ERP aktarımının senkron veya kuyruklu olması böyle bir karardır. Kayıtta problem ve geçerli gereksinim sürümü, seçenekler, kabul edilen ve reddedilen gerekçeler, kanıt/POC, trade-off, risk, karar sahibi, tarih, durum ve yeniden açma tetikleri bulunur. Kararın confidence düzeyi açık yazılır; düşük güvenle seçilmiş bir tasarımın hangi deneyle teyit edileceği belirtilir. ADR tasarım kılavuzuna dönüşmemeli; ayrıntılı HLD, test ve BoM belgelerine bağlanmalıdır. Kabul edilen kaydı geriye dönük silmek yerine yeni ADR ile supersede et; böylece kararın neden değiştiği görülür.
| Alan | Yazılacak bilgi | Eksikse etkisi |
|---|---|---|
| Bağlam | Sipariş/ERP iş sonucu, SLO, kısıt ve tarih | Yanlış problem seçilir |
| Seçenekler | Senkron, kuyruklu, arayüz yenileme | Trade-off görünmez |
| Karar ve kanıt | Seçim, POC, confidence, owner | Yetkisiz veya temelsiz karar |
| Sonuç ve yeniden açma | Risk, operasyon, TCO, tetikleyici | Değişim nedeni kaybolur |
ÖRNEK
Kısa ama yeterli karar cümlesi
Öğretim amaçlı ADR taslağı: 'Arven kampanya burst'ünde ERP kabul limiti doğrulanana kadar kuyruklu kabul pilotu Proposed kalır. Müşteri onayı yalnız alındı durumunu ifade eder; kesin sipariş ERP kabulü sonrası bildirilir. Avantaj: portal kısa burst'ü tolere edebilir. Bedel: kuyruk, replay ve veri mutabakatı işletimi gerekir. POC'de backlog ve çift işlem eşiği geçilmezse seçenek reddedilir veya arayüz sözleşmesi yeniden tasarlanır.' Bu cümle gerçek Arven kararı değil öğretim örneğidir. Kabul için iş, ERP ve operasyon sahiplerinin kanıtı görmesi gerekir.
MÜŞTERİYE SOR
Portal–ERP akış kararını kim kabul eder; hangi POC sonucu veya iş sözleşmesi değişikliği ADR'yi supersede eder?
Karar yetkisini, statüyü ve gelecekteki yeniden açma koşulunu netleştirir.
ŞİMDİ SEN DENE
ADR-001 taslağını yaz
Arven için başlık, Proposed durumu, problem ve gereksinim kaynağı, üç seçenek, geçici karar, iki olumlu/iki olumsuz sonuç, POC kanıtı, confidence, owner ve supersede tetiklerini yaz. Ayrıntılı akış diyagramı ve BoM'a bağlantı ekle; ADR'yi uzun teknik tarifnameye dönüştürme.
BİLGİNİ KONTROL ET
Kabul edilen mimari karar sonra değişirse kayıt nasıl yönetilir?
Geri döndürme, koşullu karar ve sonraki tasarım teslimini planla
Seçenekleri yalnız ilk kurulum çabasıyla kıyaslama. Arven'de kuyruklu akışa geçiş, portal mesaj sözleşmesi, ERP replay, gözlemleme, veri temizliği ve kullanıcı iletişimini değiştirebilir. Geri dönüş, eski akışa düğmeyi çevirmek değildir; geçiş sırasında alınmış fakat ERP tarafından kabul edilmemiş siparişler mutabakata ihtiyaç duyar. ERP arayüzünü yenileme daha yavaş olabilir ama sonradan tekrar değiştirme maliyeti daha düşebilir; bunu kanıtsız varsayma. Her seçenek için pilot kapsamı, veri migration veya çift yazım ihtiyacı, rollback anı, veri tutarlılığı kontrolü, bağımlı ekip ve çıkış maliyeti yazılır. Kademeli uygulama ve feature flag bazı riskleri azaltabilir ama iki akışı paralel işletme maliyeti yaratır. Mimari kararın reversibility düzeyini açıkça yaz ve yüksek geri dönüş maliyetli kararı daha güçlü POC kapısına bağla.
ÖRNEK
Kuyruğu kapatmak rollback değildir
Öğretim örneğinde Arven pilotunda asenkron kabul açıldıktan sonra hata görülüp eski senkron akışa dönülsün. Kuyrukta kalan 200 'alındı' kaydı varsa servisi kapatmak onları güvenle sonuçlandırmaz. İşlem kimlikleriyle ERP kabul edilmiş, reddedilmiş ve bekleyen kayıtlar ayrılır; çift işleme engel ve müşteri durumu uzlaştırılır. Hangi kayıt için hangi tarafın karar verdiği kaydedilir. Ardından eski akışın p99 ve hata kabulü yeniden ölçülür. Bu gerçek vaka veya sayı değildir; geri dönüş planının veri durumunu da kapsaması gerektiğini öğretir.
MÜŞTERİYE SOR
Yeni akış POC'u kalırsa hangi siparişlerin durumunu kim uzlaştırır; eski akışa dönüş için kabul ve kesinti sınırı nedir?
Karar geri dönüşünü kullanıcı/veri sonucu ve operasyon sahibine bağlar.
ŞİMDİ SEN DENE
Koşullu mimari karar paketini teslim et
Üç seçeneğin karar matrisini, zorunlu kapıyı, ADR-001 taslağını, en kritik POC'u ve pilot/rollback planını tek pakette birleştir. HLD/LLD ekibine verilecek beş açık bilgi ve beş TBD için owner, tarih ve etkilenmiş tasarım kararını yaz.
BU DERSTEN AL
Bu dersten taşıyacağın düşünceler
- Gerçek seçenek, iş akışı, sorumluluk, kalite veya risk sonucunu değiştirir.
- Aynı kabul sınırı ve kanıt düzeyiyle kıyasla; zorunlu kapıyı toplam puana gömme.
- ADR bağlam, seçenek, karar, sonuç, confidence ve supersede koşulunu korur.
- Geri dönüş veri mutabakatı ve operasyon yüküyle birlikte planlanır; koşullu karar HLD/LLD'ye açık devredilir.